تبلیغات
اروم نیوز، تحلیل بلاگ، اورمیه سسی ، آذربایجان سسی ، اورمو سسی ، - مستوره افشار اورمی، اولین فعال حقوق زنان در ایران
آیا تعطیلی پنجشنبه هارا حق مردم و به مصلحت استان آذربایجان غربی میدانید ؟



تعداد نویسندگان اروم نیوز : 6 نفر
كل مطالب ارسال شده: عدد
هسته ی مرکزی مدیریت اروم نیوز: 2 نفر
آخرین بروز رسانی :
دامنه اروم نیوز: www.urumnews.ir
دامنه جدید اروم نیوز : www.urumia.orq.ir
قدرت گرفته از : اپراتورهای شخصی کارگروه اروم نیوز !

خبرگزاری آذردیلی نیوز آذربایجان غربی

تقدیم به تمامی زنان آذربایجانی که همیشه در تاریخ حماسه ساز بوده اند

مستوره افشار اورمی، اولین فعال حقوق زنان در ایران

مستوره افشار اورمی، اولین فعال حقوق زنان در ایران

اروم نیوز (( اورمیه سسی )) : برگ برگ تاریخ پرافتخار آذربایجان حکایت از زنان و مردان آزاد اندیشی است که آزادی را برای مردمان سرزمینشان ارمغان آورده و آن را معنی و مفهوم بخشیده اند. در عرصه حقوق زنان در عصر جدید زنده یاد مستوره افشار اورمی «1259 ـ  1325 شمسی» نخستین فردی است که در عرصه احیای حقوق زنان و آموزش این قشر از جامعه بطور جد قدم برداشته است....
مستوره افشار اورمی دختر مجدالسلطنه افشار اورمی سردار ناجی غرب آذربایجان در فاجعه جیلولوق و والی آذربایجان در دوران اتحاد اسلام می باشد «1» مادرش نیز از خانواده والی برجسته آذربایجان امامقلی میرزا ملک قاسمی بوده است. برادر مستوره افشار هم کسی نیست جز پروفسور جلال افشار اورمی پدر علم حشره شناسی ایران، خواهرش توران افشار هم از نامداران علم و ادب این سرزمین می باشد. دو خواهر دیگر مستوره افشار، آلچا و هایده نیز از اعضای فعال انجمن نسوان وطن خواه بودند.

مستوره افشار به سبب پیشینه فرهنگی خانواده و هوش وافری که داشت از همان دوران کودکی جدای از زبان مادری خود ترکی آذربایجانی، زبانهای فرانسه، روس، انگلیسی و فارسی را نیز فرا می گیرد. مستوره دوران نوجوانی را در تفلیس و جوانی را در استانبول سپری کرده و با تجاربی که در خارج از کشور اندوخته در بازگشت به کشورش مثمر ثمر واقع می شود.

به هر حال در بازگشت به ایران و دستگیری پدر توسط قوای انگلیس به جرم وطن خواهی و آزادسازی اورمیه از دست قوای مسلح جیلوهای آسوری که مرتکب جنایت هولناکی در حق مسلمانان آذربایجان شده بودند. مستوره به همراه خانواده اش به سبب تبعید پدرش سردار مجدالسلطنه افشار اورمی به تهران، بالاجبار «2» در پایتخت سکونت می گزینند. مستوره به همراه خواهرش توران افشار ضمن پیگیری حقوق مسلمانان اورمیه در فاجعه جیللوق و تلاش برای برگرداندن کتابخانه و اموال به غارت رفته پدرشان توسط قوای غارتگر روس «3» به فعالیت های اجتماعی و احقاق حقوق زنان نیز روی می آورد.

مستوره افشار اورمی به کمک بانو محترم اسکندری «4» انجمن نسوان وطن خواه را در سال 1301 شمسی تشکیل می دهد. پس از مرگ محترم اسکندری در سال 1303 شمسی، مستوره افشار به ریاست جمعیت دفاع از حقوق زنان برگزیده می شود.

اهم برنامه هایی را که مستوره افشار در آن سال و در آغاز به کار رسمی جمعیت زنان تدوین کرد عبارت بود از لزوم سواد آموزی زنان، تاسیس بیمارستان برای زنان فقیر، سرپرستی دختران یتیم، تهذیب و تربیت زنان، آشنا کردن زنان به حقوق اولیه خود، استفاده از کالاهای تولید شده در صنایع داخلی، امکان دایر کردن کلاسهای آکابر برای زنان بزرگسال و ... بطور کلی هدف وی بدست آوردن حقوق اجتماعی بانوان بود.

انجمن دفاع از حقوق زنان «نسوان وطن خواه» به ریاست مستوره افشار در راستای اهدافشان به موفقیت های بزرگی نیز نائل می شوند. فعالیت های مستوره افشار تنها در این موارد خلاصه نمی شود، وی جدای از نوشتن و انتشار دهها مقاله در رابطه با حقوق زنان و سخنرانی های آتشین در دفاع از جامعه زنان، حتی برای نخستین بار در تاریخ ایران موفق میشود کنگره ی نسوان شرق را در منزل شخصی خود در تهران میزبانی کند.

دومین کنگره بین المللی نسوان شرق در ششم آذر ماه سال 1311 در شهر تهران برگزار می شود و نمایندگان زن کشورهایی چون ترکیه، سوریه، لبنان، مصر، تونس، عراق، هندوستان و چند کشور دیگر به ایران آمدند تا با نطق های قاطع خود، نشان دهند که برای احقاق حقوق مشروع زنان عزم خود را جزم کرده اند. در این میان، مستوره افشار که به عنوان رئیس جمعیت نسوان ایران در این کنگره حضور دارد، آن قدر نسبت به برگزاری این جلسات مشتاق است که پیشنهاد می دهد جلسه مقدماتی کنگره را به منظور بررسی اهداف و جوانب، در منزل او ترتیب دهند. او با گشاده رویی از مهمانان خود پذیرایی کرده و شادمانه آمادگی خود را برای هر گونه کمک به برگزاری هر چه بهتر کنگره اعلام داشت.

به هرحال در جریان همین مذاکرات مقدماتی بود که با توافق اکثریت، هیات رییسه هم مشخص شد. از جمله اعضای هیات رییسه ی کنگره نسوان شرق عبارت بودند از: مستوره افشار، صدیقه دولت آبادی، فخر عادل خلعتبری، نورالهدی منگنه، شاهزاده ملوک خانم اسکندری، عفت الملوک خواجه نوری، فخرآفاق پارسای و یازده نفر دیگر. تمامی این زنان، از جمله مستوره افشار از زنان فعال عرصه های اجتماعی بودند و هر کدام، به نوبه ی خود، در پیشبرد اهداف کنگره تجاربی از پیش اندوخته بودند. متاسفانه در آن برهه از زمان فعالیت های مدنی نسوان وطن خواه ایران با روحیات دیکتاتور مابانه رضاخان سازگار نبود هرچند که او در ظاهر خود را علاقه مند به حقوق زنان نشان می داد ولی تصمیمات وی برخلاف این مهم بود. جمعیت نسوان وطن خواه در حالی که دارای 195 عضو رسمی بود در 1312 ه. ش با فرمان شخص رضاخان منحل شد. گفتنی است که مستوره افشار در اواخر عمرش سرپرست شیرخوارگاه تهران بود

کارنامه ی زنانی چون مستوره افشار، صدیقه دولت آبادی، نورالهدی زنگنه و دیگران تا حدود زیادی روشن است و به خوبی روحیه فعال و پویایشان را بازگو می کند.

خانم مستوره افشار اورمی با و جود این که ریاست انجمن را بر عهده داشت، حتی در اداره کلاس های شبانه ی زنان نیز به شدت فعالیت می کرد و در راه گریز از جهل و خرافه به زنانی که تا آن روزها کنج خانه جایگاهشان بود کمک می کرد.

وی که تمام عمر در تکاپو و تلاش برای مردمانی از جنس خودش بود، در سن 65 سالگی در سال 1325 شمسی درگذشت.

روحش شاد و یادش گرامی باد

پی نوشت و منابع:

1 ـ مجدالسلطنه افشار اورمی «جمشید اردشیر افشار» فرزند اردشیرخان سرتیپ افشار اورمی بود. سردار مجدالسلطنه به تبعیت از پدران خود وارد خدمت نظام شد و تا امیر تومانی ترقی کرد. مجدالسلطنه به همراه قوای عثمانی آذربایجان را از تصرف ارتش تزار روس و جلوها آزاد ساخت. در سولو تپه نزدیکی قوشاچای به انتقام خون صدها هزار مسلمان آذربایجانی کشته شده شده به دست قوای مسیحی به جیلوهای مسلح پا به فرار حمله کرده و انتقام سختی از آنان گرفت. مجدالسلطنه در زمان اتحاد اسلام والی آذربایجان شد و در تبریز اقامت کرد. روزنامه آذرآبادگان با پول مجدالسلطنه افشار به مدیریت میرزا محسن خان رفعت و نویسندگی میرزا تقی خان رفعت به زبان ترکی در تبریز منتشر شد. او علاوه بر مقام سرداری مردی بسیار روشنفکر متجدد و صاحب قلم بود که به چندین زبان نیز تسلط داشت و همواره با عبدالرحیم طالبوف مراوده و مکاتبه داشت. ویلیام جکسن نیز پس از دیدار با وی در اورمیه در سفرنامه اش مجدالسلطنه را مردی بسیار شجاع متجدد و دانشمند معرفی می کند.

قشون غارتگر روس پس از آنکه اورمیه را اشغال نمود. به سبب کینه ای که از همکاری مجدالسلطنه با عثمانی داشت، اموال ارزشمند خانه او را غارت کرده و موزه معروف وی را با همه کتابهای بسیار ارزشمندش به تفلیس بردند. بعدها دختران مجدالسلطنه مستوره و توران این موضوع را پیگیری کردند که متاسفانه به سرانجام نرسید. عشق ارغوانی، طوق لعنت و ماشاا... خانم از آثار بجای مانده مجدالسلطنه می باشد که هر سه در تفلیس به چاپ رسیده است.

2 ـ مجدالسلطنه افشار اورمی پس از نقش برآب کردن نقشه های انگلیس مبنی بر تشکیل دولت مسیحی در غرب آذربایجان و در شهرهای اورمیه و سلماس مورد غضب استعمار پیر واقع شد. انگلیس از طریق مهره سیاسی خود وثوق الدوله مجدالسلطنه را به اجبار به تهران تبعید کرد. و نهایت وی بطور مظلومانه و پس از چندی زندگی در تبعید نهایتا در رشت دار فانی را وداع گفت. جنازه وی را به تهران حمل و در ابن بابویه به خاک سپردند. مستوره افشار دختر مجدالسلطنه در نامه خود به تاریخ 15 اردیبهشت 1303 شمسی به مجلس ملی طبق سند شماره 2 / 151 که به تازگی در قالب کتابی مستند تحت عنوان تحولات غرب آذربایجان توسط کتابخانه مجلس شورای اسلامی منتشر شده است می نویسد: در اواخر جنگ بین المللی اهالی مظلوم اورمیه و سلماس و سایر حوالی آن از طرف نصارا جلوها و ارامنه قتل عام می شوند و یکصدو سی هزار نفر به قتل رسانیده بودند. پدرم مجدالسلطنه افشار در استانبول بود. پس از شش ماه از واقعه دلسوز اورمیه مطلع گردید. برای استخلاص آن بدبختان به ایران مراجعه نمود و بقیه السیف آن بدبختان را خلاص کرد. بعد از متارکه جنگ بین المللی ارامنه نصارا و جیلوها از پدرم به انگلیس ها شکایت نمودند که مجدالسلطنه افشار با ما جنگ کرد و مانع شد که اهالی اورمیه وسلماس و سایر حوالی آن را به قتل رسانیده در آنجاها یک حکومت «آثورستان» تشکیل دهیم. انگلیس ها پدرم را توقیف و ده ماه حبس کردند. پس از هزاران زحمات و مشکلات که پدرم را آزاد نمودند از رئیس دولت وقت وثوق الدوله که اجازه داده بود انگلیسی ها پدرم را حبس نمایند خیلی استدعا و اصرار نمودیم که اجازه دهند برویم در اورمیه در املاک خودمان زندگی کنیم... قبول ننمودند. جبرا مثل اسیر پدرم را با عائله به طهران آوردند چون اسیر انگلیسی ها بودیم.

3 ـ مستوره افشار در نامه ذکر شده «15 اردیبهشت 1303 به سند شماره 2 /151 ـ به نقل از صفحه 428 ـ429 کتاب تحولات غرب آذربایجان» می نویسد: کتابخانه بزرگ و معروف پدرم را که هم اش خطی و پر از مینیاتورهای قدیم و نایاب بود و بیست و پنج عدد از این کتاب ها چنان نایاب بود که در کتابخانه معرف لندن هم نسخه آنها پیدا نمی شد. بیست عدد تابلوهای بزرگ و قدیم کار نقاش های قدیم ایران، شانزده هزار سکه های قدیم ایران و تمام دول اسلامی ـ تخت های خاتم، خوان های خاتم، فرش و پرده های ذی قیمت، اسباب نقره، طلا و سایر هزار نوع اشیائ ذی قیمت ما را در تفلیس و هم در باطوم به ژنرال قونسولگر تفلیس و قونسولخانه باطوم آورده به فروش رسانیده و حیف و میل نمودند. تمامی اهالی قفقاز می دانند و شاهد هستند روزنامه های قفقاز در این موضوع نوشته و حرکات شرم آور دولت علیه را تنقید نموده اند.

4 ـ یرواند آبراهیمیان در کتاب ایران بین دو انقلاب می نویسد: محترم اسکندری همسر سلیمان اسکندری و مدیر یکی از اندک مدارس دخترانه در ایران بود. عمده فعالیت آنان مبارزه برای وضع قوانین حمایتی زنان، برگزاری کلاسهای سواد آموزی، انتشار مجله و اجرای نمایشنامه برای ارتقای سطح آگاهی عمومی بود.

ـ تحولات غرب اذربایجان ـ به روایات اسناد مجلس شورای ملی ـ به کوشش علی ططری، رحیم نیکبخت ـ انتشارات کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی ـ چاپ اول 1390 صص 431 ـ 428

ـ دایره المعارف زن ایرانی، صص 100 ـ99 ـ توبه زمستوری، چاپ اول 82 ـ ص 139 ـ ماخذ ـ مشاهیر علمی فرهنگی آذربایجان غربی، پرویز عقلمند ـ انتشارات قصیده سرا ـ تهران 1385

ـ روزنامه سرمایه، شماره ی 278 صفحه 8 «زنان» تاریخ  28/6/85  ماخذ: اولین های اورمیه ـ محمدصبحدل، امیر اکبری ـ نشر بوتا ـ صص 39 ـ 41

ـ ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان، ترجمه احمد گل محمدی و محمد ابراهیم فتاحی ـ تهران، نشر نی، چاپ سوم 1378 صص 159 ـ 160

ـ مهدی مجتهدی، رجال آذربایجان در عصر مشروطیت، به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، انتشارات زرین ص 38

ـ بزرگان و سخن سرایان آذربایجان غربی، محمود رامیان، محمد تمدن، علاالدین تکش ـ چاپ مهر آیین نو 1344 صص 55 ـ 54

ـ سفرنامه جکسن، ابراهم و . ویلیامز جکسن ـ ترجمه منوچهر امیری، فریدون بدره ای، تهران، انتشارات خوارزمی ـ چاپ اول 52 ـ ص 120 «مستوره افشار اورمی، اولین فعال حقوق زنان در ایران،

نویسنده مطلب : محمدعلی ارجمندی 



:: مرتبط با: فرهنگی ,



:: برچسب‌ها: اولین نویسنده زن آذربایجانی , مستوره افشار اورمی , اولین فعال حقوق زنان در ایران , زن آذربایجانی , شیرزن تاریخ آذربایجان , نویسنده اورموی ,
ن : شورای نویسندگان
ت : یکشنبه 20 اسفند 1391